Oblicza Owczarka

Drugi kompleks czynników – niewłaściwe żywienie

Drugi kompleks czynników, czyli nieprawidłowe żywienie, według obecnej wiedzy w dużej mierze przyczynia się do rozwoju dysplazji stawu biodrowego (HD). Większość autorów wskazuje trzy główne błędy żywieniowe:

• przekarmienie (nadmiar energii i składników pokarmowych),

• nadmiar wapnia,

• zbyt wysoka zawartość witaminy D3 w karmie.

Przy tego rodzaju błędach żywieniowych nawet dobre predyspozycje genetyczne mogą nie zapobiec rozwojowi HD.

U psów dorosłych przyjmujących codziennie wysokokaloryczne porcje karmy bardzo często pojawia się nadwaga. Zwierzęta stają się ociężałe, a z czasem zapadają na choroby narządów wewnętrznych lub choroby metaboliczne, których przyczyną jest nadmierna masa ciała.

U szczeniąt sytuacja wygląda inaczej. Staw biodrowy nowo narodzonego psa zbudowany jest początkowo z chrząstki. Proces jej zwapniania, prowadzący do powstania w pełni ukształtowanego stawu, a także wydłużanie się kości i wzrost masy ciała są ze sobą naturalnie powiązane.

Karmienie bogate w energię prowadzi do zbyt szybkiego przyrostu masy ciała, co może uszkadzać stawy, których chrząstki znajdują się jeszcze w fazie dojrzewania. Dzieje się tak nawet wtedy, gdy szczenięta sprawiają wrażenie całkowicie zdrowych.

W efekcie HD nie rozwija się nagle, lecz powstaje stopniowo w ciągu pierwszych 15 miesięcy życia psa.

Wapń i witamina D3

Innym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi HD jest nadmierne wzbogacanie karmy w wapń lub związki wapnia (np. preparaty wapniowe dla szczeniąt).

Dodawanie wapnia jest wskazane jedynie przy żywieniu domowym lub w przypadku objawów krzywicy. Gotowe karmy dla szczeniąt są zazwyczaj prawidłowo zbilansowane.

Problemem nie jest wyłącznie sama ilość wapnia w karmie – należy również uwzględnić zawartość witaminy D3, która zwiększa wchłanianie wapnia przez organizm.

Zbyt wysoki poziom wapnia we krwi powoduje przyspieszony proces przebudowy kości, który często kończy się wadliwą mineralizacją – kości stają się cienkie i łamliwe.

Znaczenie mogą mieć również zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej organizmu, wynikające z nadmiaru niektórych pierwiastków w diecie, takich jak:

• sód

• potas

• chlorki

Objawy HD u młodych i starszych psów

U młodych psów z HD opisuje się dwa różne obrazy choroby.

U psów młodszych niż 15 miesięcy pojawia się nagła niechęć do biegania oraz bolesność tylnych kończyn. Psy wstają z trudnością i poruszają się niechętnie. Umięśnienie tylnych kończyn jest słabo rozwinięte i nie nadąża za szybkim wzrostem kości.

W takiej sytuacji główne obciążenie przejmują duże stawy, przez co chrząstka zostaje przeciążona. Choć zmiany nie są jeszcze widoczne w badaniu rentgenowskim, w chrząstce pojawiają się mikropęknięcia oraz pierwsze blizny będące skutkiem przeciążeń.

U starszych psów, u których HD jest już widoczna radiologicznie, najczęściej pojawia się utykanie po większym wysiłku. Charakterystyczne są również:

• skręcone do wewnątrz stawy skokowe,

• kołyszący się chód,

• odciążanie chorej kończyny w pozycji stojącej (rys. 3).

U niektórych zwierząt nieprawidłowa budowa stawu prowadzi do przewlekłego przeciążenia chrząstki. Pojawiają się wówczas pęknięcia i blizny, którym towarzyszy stan zapalny i ból, co dodatkowo pogłębia nieprawidłowe dopasowanie powierzchni stawowych.

W obu przypadkach chrząstka stawowa nie jest w stanie wytrzymać obciążeń. Najpierw pojawiają się niewielkie rysy, następnie większe pęknięcia prowadzące do stanu zapalnego i bliznowacenia.

W miejscach zapalnych często odkładają się sole wapnia, tworząc tzw. osteofity („noski kostne”). Są one twardsze od chrząstki i stopniowo ją niszczą.

Osteochondrosis dissecans (OCD)

Powstawanie OCD ma charakter wieloczynnikowy i w wielu aspektach przypomina HD, dlatego opisany zostanie jedynie obraz choroby.

OCD najczęściej występuje w stawie łokciowym dużych ras psów i dotyczy prawie wyłącznie młodych zwierząt.

Choroba pojawia się zwykle między 4 a 8 miesiącem życia. Utykanie występuje nagle lub po urazie. Przyczyną są mikropęknięcia chrząstki, które stopniowo się pogłębiają.

W przeciwieństwie do HD dochodzi jednak do oderwania większego fragmentu chrząstki, który przemieszcza się do jamy stawowej.

Możliwości profilaktyki żywieniowej

Prawidłowe zestawienie porcji

Nie istnieje jedna uniwersalna dawka pokarmowa. Zapotrzebowanie energetyczne psa zależy od:

• rasy,

• wieku,

• poziomu aktywności fizycznej.

Gotowe karmy są zwykle dostosowane do określonej masy ciała i wieku psa i przy prawidłowym stosowaniu zaspokajają jego potrzeby żywieniowe.

Można je również urozmaicać dodatkami takimi jak:

• chudy twaróg,

• gotowany ryż,

• płatki zbożowe,

• warzywa.

W takim przypadku zawartość witamin i minerałów pozostaje zazwyczaj wystarczająca.

Natomiast psy żywione wyłącznie dietą domową często wykazują niedobory minerałów i pierwiastków śladowych, co może prowadzić do zaburzeń rozwoju szkieletu.

Substancje chondroprotekcyjne

Od wielu lat w medycynie weterynaryjnej i ludzkiej stosuje się naturalne substancje wspomagające stawy, nazywane glukozaminoglikanami (GAG).

Wyróżnia się:

• siarczanowe (np. siarczan chondroityny)

• niesiarczanowe (np. kwas hialuronowy)

Siarczanowe GAG mogą być dodawane do karmy, co ułatwia ich stosowanie.

Duże ilości tych związków występują naturalnie w chrząstce stawowej. Dzięki odpowiednim procesom technologicznym można je wyodrębnić i wykorzystać do produkcji skoncentrowanych preparatów, np. w formie granulatu.

Badania i obserwacje kliniczne wskazują, że stosowanie ekstraktów chrząstki może przynosić dobre efekty zarówno u młodych, jak i starszych psów. W niektórych publikacjach podkreśla się, że najlepsze efekty uzyskuje się, gdy suplementację rozpocznie się już w młodym wieku psa.

Mechanizm działania GAG

Glukozaminoglikany wspierają naturalne mechanizmy obronne organizmu.

Matryca chrząstki składa się z rusztowania białkowego, które zawiera proteiny, GAG oraz wodę. W czasie zapalenia chrząstki GAG są wypierane z połączeń z białkami przez enzymy zapalne.

Powoduje to utratę cennej matrycy odpowiedzialnej za:

• wiązanie wody,

• odżywianie komórek chrząstki,

• amortyzację obciążeń.

Chrząstka staje się wtedy bardziej łamliwa i podatna na pęknięcia.

Podawanie siarczanu chondroityny hamuje wiele enzymów niszczących matrycę, dzięki czemu wspiera utrzymanie prawidłowej struktury chrząstki.

Dodatkowo poprawia jakość płynu stawowego.

W procesie starzenia komórki chrząstki produkują więcej keratanu, który gorzej wiąże wodę niż chondroityna. Powoduje to spadek elastyczności chrząstki. Dostarczanie chondroityny zwiększa zawartość wody w matrycy i poprawia jej elastyczność.

Chondroityna podawana doustnie wykazuje około 75% biodostępności. Zazwyczaj wystarcza jedna dawka dziennie, a na początku kuracji zaleca się nieco większą dawkę w celu szybszego osiągnięcia odpowiedniego poziomu w stawie.

Zbyt duże dawki nie poprawiają efektów i mogą powodować wzdęcia. Inne działania niepożądane przy prawidłowym stosowaniu nie są dotychczas znane.

Podsumowanie

Oprócz czynników genetycznych żywienie młodego psa ma ogromny wpływ na rozwój zwyrodnieniowych chorób stawów.

Szczególną uwagę należy zwrócić na:

• unikanie przekarmiania,

• nadmiaru wapnia,

• nadmiaru witaminy D3.

Uszkodzenia szkieletu powstałe w okresie wzrostu mogą towarzyszyć psu przez całe życie i często mogą być korygowane jedynie chirurgicznie.

Zaleca się również stosowanie siarczanowych glukozaminoglikanów, które poprawiają kondycję tkanki chrzęstnej, szczególnie u psów z predyspozycjami do chorób stawów.

Badania wskazują, że ich stosowanie może opóźniać rozwój ciężkich chorób stawów oraz zapewnić psu dłuższe, sprawne życie.

Typowym objawem HD są skręcone do wewnątrz stawy skokowe połączone z kołyszącym się chodem.

Tłumaczenie: Wiesław Ziemecki
Konsultant: dr hab. Jan Siembieda